Özet
Yakın gözlüğünden kurtulanların oranı
Aşağıdaki üç rakam, bu üç mercek arasındaki en çarpıcı farkı net bir şekilde ortaya koyuyor.
Rakamların kaynağı FDA onay dosyalarıdır. FDA, Amerika Birleşik Devletleri'nin ilaç ve tıbbi cihaz denetim kurumudur. Bir göz içi merceğinin Amerika'da satılabilmesi için üreticinin, o merceği bir karşılaştırma grubuyla birlikte denediği çok merkezli bir çalışmayı FDA'ya sunması ve kurumun bu veriyi bağımsız olarak incelemesi gerekir. İnceleme sonunda hazırlanan rapor herkese açık olarak yayımlanır.
Bu, elimizdeki en güvenilir veri türüdür: firmanın kendi seçtiği sonuçları değil, denetimden geçmiş çalışmanın tamamını içerir — iyi sonuçları da, yan etkileri de. Bu sayfadaki bütün rakamlar FDA verisidir. Hepsi altıncı ay değerlendirmesine aittir ve hasta anketiyle toplanmıştır.
Bu üç rakamı okurken bir noktaya dikkat etmek gerekiyor. Trifokal ve monofokal oranları aynı çalışmanın iki kolundan geliyor; birbiriyle doğrudan karşılaştırılabilirler. EDOF oranı ise başka bir çalışmadan geliyor ve orada soru farklı sorulmuş. Trifokal çalışmasında hastalara "yakın için gözlüğe hiç ihtiyaç duydunuz mu" diye sorulmuş; EDOF çalışmasında ise "nadiren ya da hiç ihtiyaç duydunuz mu" diye. İkinci soruya, ara sıra gözlük kullanan bir kişi de "evet" diyebilir. Bu yüzden ikinci soru daha yüksek oran üretir.
Bu farkın büyüklüğünü ölçebiliyoruz. Her iki çalışmada da bir monofokal karşılaştırma grubu var ve ikisinde de aynı tip mercek kullanılmış. Birinci soruyla bu grupta oran %8,2 çıkmış; ikinci soruyla %16,2. Mercek aynı, hastalar benzer — değişen tek şey sorunun kendisi, ve oran ikiye katlanmış.
Bu nedenle EDOF'un %46,1'ine biraz temkinli yaklaşmak gerekir. Aynı soru trifokal çalışmasındaki gibi "hiç kullanmadım" biçiminde sorulsaydı, bu oranın belirgin biçimde daha düşük çıkması beklenirdi.
Trifokal grupta ise soru zaten katı biçimde sorulmuş — "hiç kullanmadım" — ve buna rağmen oran %83,6. Yani iki mercek arasındaki yakın görme farkı, yukarıdaki rakamlarda göründüğünden de büyük. Ayrıntılı tablolar ve diğer mesafeler aşağıdaki bölümde.
Kısa cevap
- "Akıllı lens" tıbbi bir terim değildir. Katarakt ameliyatında eskiden beri kullanılagelen monofokal merceklere kıyasla orta ve yakın mesafeyi daha iyi gösteren göz içi merceklerine verilen yaygın bir addır.
- Kişide katarakt olmadığı hâlde kendi merceği çıkarılıp yerine yapay bir mercek takılıyorsa buna katarakt ameliyatı değil, şeffaf lens cerrahisi denir. Yapılan işlem aynıdır; değişen tek şey çıkarılan merceğin henüz bulanıklaşmamış olmasıdır.
- Bu mercekler gözlük bağımlılığını azaltır; karşılığında görme kalitesinde bir miktar düşme olur.
- Çoğu hasta için görme kalitesindeki bu düşme hissedilmeyecek boyuttadır. Buna karşılık gözlüksüz yakın görme hissedilir biçimde artar.
- Her göze uygun değildir; hangi gözlere uygulamadığımı ayrı bir bölümde yazdım.
Memnuniyet
Geri dönebilse aynı kararı yeniden verir miydi?
FDA verisinden gelen bu iki rakam, sayfadaki bütün ayrıntıların özeti sayılabilir: çok odaklı mercekler ışıkla ilgili bazı belirtilere yol açar, ama bu belirtiler hastaların kararını neredeyse hiç değiştirmiyor. Üstelik monofokal mercek takılanların memnuniyeti daha düşük. Ayrıntılar ve kaynak aşağıdaki bölümde.
Terim
"Akıllı lens" ne demek?
Önce bir şeyi söyleyeyim: "akıllı lens" tıbbi bir terim değildir. Hiçbir bilimsel yayında geçmez. Türkiye'de, katarakt ameliyatında eskiden beri kullanılagelen monofokal merceklere kıyasla orta ve yakın mesafeyi daha iyi gösteren göz içi mercekleri için yerleşmiş bir addır. Merceğin akıllı olmasıyla bir ilgisi yoktur.
Doğru adları şudur: presbiyopiye yönelik göz içi mercekleri. Yani kırklı yaşlardan sonra kaybedilen yakın görme yeteneğini bir ölçüde telafi etmeyi hedefleyen mercekler.
Bu terimi sayfada kullanıyorum çünkü hastalar bu adla arıyor. Ama neyin ne olduğunu bilerek karar vermeniz için gerçek adlarını da yazıyorum.
Bir ayrım daha: Torik mercek bu gruba girmez. Torik, astigmatı düzelten mercektir ve presbiyopiyle ilgisi yoktur. Türkiye'de sıkça "premium lens" başlığı altında birlikte satılırlar; oysa torik mercek özel bir ayrıcalık değil, astigmatı olan hastanın standart hakkıdır. Bunu katarakt sayfasında ayrıca anlattım.
Tipler
Mercek tipleri ve gerçek farkları
Gözün kendi merceği, gençken şeklini değiştirerek odağı yakına çekebilir. Yapay merceklerin hiçbiri bunu yapamaz — hiçbiri şekil değiştirmez. Yaptıkları şey, gelen ışığı farklı biçimlerde bölmek ya da yaymaktır.
Monofokal
Tek bir mesafeye net odaklanır, genellikle uzağa. Görme kalitesi en yüksek olan mercektir. Yakın için gözlük gerekir.
Monofokal plus (enhanced monofokal)
Monofokale göre odak derinliği bir miktar artırılmıştır. Orta mesafeyi biraz daha iyi gösterir, yakını göstermez. Işık halkaları açısından monofokale çok yakındır.
EDOF (artırılmış odak derinliği)
Birkaç keskin odak yerine daha uzun, yayvan bir odak alanı oluşturur. Uzak ve orta mesafede iyidir; yakın görmede trifokalin gerisinde kalır. Buna karşılık ışık halkaları trifokale göre belirgin biçimde azdır.
Trifokal
Üç ayrı odak oluşturur: uzak, orta ve yakın. Yakın görmeyi en iyi veren gruptur. Bedeli, ışığın bölünmesi nedeniyle ışık halkalarının ve yıldızlanmanın daha sık görülmesidir.
Bu dört grubun arasındaki denge tek cümleyle şudur: Yakın görme arttıkça ışık halkaları da artar. Bugün için bu ikisini birbirinden ayıran bir teknoloji yok. Bir mercek "hem tam yakın gösteriyorum hem hiç halka yapmıyorum" diyorsa, ikisinden birinde eksik anlatılıyordur.
Üç terimi baştan tanımlayayım, çünkü sayfa boyunca geçecek ve hepsi farklı şeyler:
- Işık halkaları (halo). Işık kaynağının çevresinde görülen bulanık halka. Geceleri farların ya da sokak lambalarının etrafında bir hale gibi.
- Kamaşma (glare). Işığın göz kamaştırması ve o anda görmenin azalması. Karşıdan gelen farın gözünüzü alması gibi.
- Yıldızlanma (starburst). Işık kaynağından dışarı doğru uzanan ışınsal çizgiler. Işık, yıldız gibi çevreye çizgiler saçıyormuş gibi görünür.
Üçü birlikte disfotopsi başlığı altında toplanır. Çok odaklı merceklerde bunların görülme sıklığı monofokal mercege göre yüksektir; aşağıda rakamlarıyla verdim.
Sınıflama
Yeni sınıflama: isme değil ölçüme bakın
Bu bölüm sayfanın en önemli kısmı. Bir merceğin adı, o merceğin ne yaptığını söylemez.
Yıllarca mercekler nasıl çalıştıklarına göre sınıflandı: difraktif mi refraktif mi, bifokal mi trifokal mi. Sorun şu ki bu adlandırma hastanın ne göreceğini söylemiyordu. Aynı "EDOF" etiketini taşıyan iki mercek, hastaya çok farklı sonuçlar verebiliyordu.
Avrupa Katarakt ve Refraktif Cerrahi Derneği (ESCRS) bu nedenle işlevsel bir sınıflama önerdi 1. Dayanağı, yayımlanmış defokus eğrilerinin kümeleme analiziyle incelenmesi 2. Tek soru şu: hasta gerçekte nereyi, ne kadar iyi görüyor?
Birinci soru: yakını gösteriyor mu?
Ölçüt, 2,30 dioptri defokusta 0,2 logMAR düzeyinde görme — kabaca 43 santimetrede en az 0,8 görme.
- Göremiyorsa: kısmi görme menzili (partial range of vision)
- Görüyorsa: tam görme menzili (full range of vision)
Kısmi grupta: bari orta mesafeyi gösteriyor mu?
Ölçüt, 0,2 logMAR görmenin kaç dioptriye kadar korunduğu.
| Aralık | Sınıf | Yaygın adı |
|---|---|---|
| 1,2 dioptrinin altında | Dar (narrow) | Monofokal |
| 1,2–1,5 dioptri | Genişletilmiş (enhanced) | Monofokal plus |
| 1,5–2,3 dioptri | Uzatılmış (extended) | EDOF |
Tam görme menzilinde: orta ile yakın arasındaki fark ne kadar?
| Görme farkı | Sınıf | Ne anlama gelir |
|---|---|---|
| 0,05 logMAR'ın altında | Sürekli (continuous) | Mesafeler arası geçiş pürüzsüz |
| 0,05–0,14 logMAR | Yumuşak (smooth) | Hafif dalgalanma var |
| 0,14 logMAR üzeri | Dik (steep) | Arada belirgin bir boşluk — bifokal davranış |
Bunun pratikteki anlamı: "EDOF" yazan bir mercek ölçüldüğünde "genişletilmiş" çıkabilir, yani aslında monofokal plus davranıyordur. Ticari adlandırma ile ölçülen davranış her zaman örtüşmüyor. Bazı teknolojiler daha olumlu bir imajla, farklı bir isim altında yeniden sunuluyor. Bu sınıflamanın en büyük faydası, adı değil davranışı ölçüye bağlaması.
Aynı yaklaşım uluslararası standarda da girdi: göz içi mercekleri için güncellenen ISO standardı, mercekleri eşzamanlı görme menziline göre tanımlıyor ve değerlendirmeyi en az yüz hastada altı aylık veriye ve asferik monofokalle karşılaştırmaya bağlıyor 3.
Ama sınıflamanın da sınırı var — bunu da söylemek gerekir. Bu sistem merceğin nereyi gösterdiğini ölçüyor; halo ve kamaşmanın şiddetini ve pupil çapına bağımlılığını ölçmüyor. Oysa hasta memnuniyetini belirleyen büyük ölçüde bunlar. Yani sınıflama muayenenin yerini almaz; muayenede bakılması gereken şeyler tam da sınıflamanın ölçmediği şeylerdir.
Rakamlar
Halo, kamaşma ve yıldızlanma: rakamlar ne diyor?
Bu bölümde firma broşürlerini değil, FDA onay dosyalarındaki karşılaştırmalı çalışma verilerini kullanıyorum. Çünkü orada hem lens hem de karşılaştırma grubu (monofokal) aynı çalışmada, aynı yöntemle değerlendirilmiş.
Trifokal mercek
Dünyada en yaygın kullanılan trifokal merceklerden birinin FDA onay dosyasında, 129 trifokal ve 114 monofokal hasta altıncı ayda karşılaştırılmış 4. Belirtiyi "şiddetli" olarak niteleyenler:
| Belirti | Trifokal | Monofokal |
|---|---|---|
| Işık halkaları (halo) | %12,6 | %0,9 |
| Yıldızlanma (starburst) | %16,0 | %1,8 |
| Kamaşma (glare) | %3,2 | %1,8 |
Bu rakamlar tek başına okunursa ürkütücü görünür. Ama aynı çalışmada ayrı bir soru daha sorulmuş: bu belirti sizi ne kadar rahatsız etti? "Çok rahatsız oldum" diyenler:
| Belirti | Trifokal | Monofokal |
|---|---|---|
| Işık halkaları | %2,4 | %0,9 |
| Yıldızlanma (starburst) | %4,8 | %0,9 |
| Kamaşma (glare) | %1,6 | %0,9 |
Buradaki ayrım çok önemli ve sürekli karıştırılıyor: şiddet ile rahatsızlık aynı şey değildir. Halkayı "şiddetli" diye niteleyen her yüz hastadan on üçü, "çok rahatsız oldum" diyen ise iki-üçü. Belirti var, farkında, ama hayatını bozmuyor. Bu iki tabloyu ayırmadan verilen her rakam yanıltıcıdır.
Ve en önemli soru: yine yaptırır mıydınız?
Yukarıdaki bütün rakamlar belirtiyi ölçüyor. Ama hastanın kararını asıl gösteren soru şudur — ve aynı çalışmada sorulmuş: "Bugünkü görmenizle, en baştan karar verecek olsaydınız aynı mercekleri yine taktırır mıydınız?"
Aynı ankette sorulan diğer iki soru:
| Trifokal | Monofokal | |
|---|---|---|
| Aileme ya da arkadaşıma öneririm | %98,4 | %95,5 |
| Görmemden çok memnunum | %74,0 | %60,0 |
Dikkat çekilmesi gereken rakam trifokal değil, monofokaldir. Trifokal takılan 127 hastanın 126'sı aynı kararı yeniden verirdi. Buna karşılık monofokal takılan her sekiz hastadan biri, geri dönse başka bir şey isterdi. Yani "güvenli olan monofokaldir" varsayımı, hastanın kendi değerlendirmesinde karşılık bulmuyor.
Halo ve yıldızlanma rakamlarıyla bu tabloyu yan yana koyduğunuzda tablo tamamlanıyor: belirti sık, rahatsızlık nadir, pişmanlık çok nadir. Üçünü birbirinden ayırmadan verilen her rakam eksik kalır.
Gözlük bağımsızlığı
Aynı çalışmada altıncı ayda "hiçbir zaman gözlüğe ihtiyaç duymadım" diyenler:
| Mesafe | Trifokal | Monofokal |
|---|---|---|
| Yakın (okuma) | %83,6 | %8,2 |
| Orta (kol mesafesi) | %94,3 | %40,9 |
| Uzak | %95,9 | %84,5 |
Yakın sütunundaki fark — %83,6'ya karşı %8,2 — bu merceklerin var oluş nedenini tek satırda özetliyor.
EDOF mercek
Aynı yöntemle değerlendirilen bir EDOF merceğin FDA dosyasında, 106 EDOF ve 113 monofokal hasta karşılaştırılmış 5. Belirtiyi "şiddetli" niteleyenler:
| Belirti | EDOF | Monofokal |
|---|---|---|
| Yıldızlanma (starburst) | %3,8 | %2,7 |
| Işık halkaları | %0,9 | %0,9 |
| Kamaşma (glare) | %0,0 | %0,0 |
EDOF mercek bu ölçümlerde monofokalden neredeyse ayırt edilemiyor. Bu, EDOF'un ışık şikâyeti açısından avantajını doğrulayan bir veri.
Madalyonun diğer yüzünü aynı dosyadaki gözlük tablosu gösteriyor. "Nadiren ya da hiç gözlüğe ihtiyaç duymadım" diyenler:
| Mesafe | EDOF | Monofokal |
|---|---|---|
| Yakın (okuma) | %46,1 | %16,2 |
| Orta (kol mesafesi) | %87,2 | %57,6 |
| Uzak | %94,1 | %91,9 |
| Genel olarak | %45,1 | %17,1 |
Kazanılan şey esas olarak orta mesafedir. Yakında da monofokale göre belirgin bir iyileşme var, ama hastaların yarısından azı yakın için gözlükten kurtuluyor. Trifokalde bu oran %83,6 idi. Sizin gözlüksüz görmeyi en çok istediğiniz mesafe hangisiyse, karar oradan çıkar.
Karşılaştırma yaparken bir uyarı: Bu iki tablo farklı ölçeklerle toplanmıştır — trifokal çalışmasında "hiçbir zaman", EDOF çalışmasında "nadiren ya da hiç" sorulmuştur. Farkın büyüklüğünü iki çalışmadaki monofokal gruplardan ölçebiliyoruz: aynı tip mercekle, katı soruda %8,2, gevşek soruda %16,2. Aynı etki EDOF oranında da vardır; soru trifokal çalışmasındaki gibi sorulsaydı %46,1'in altında bir sayı görürdük.
Bir de şu: EDOF merceğin onay dosyasında "yine aynısını taktırır mıydınız" sorusu bulunmuyor. Yani bu mercek için, trifokalde gördüğümüz türden bir memnuniyet karşılaştırması elimizde yok. Olmayan veriyi varmış gibi sunmamak gerekir.
Bu rakamları okurken iki şeyi bilin. Birincisi, hepsi hasta anketiyle toplanmıştır — cihazla yapılan bir ölçüm değil, kişinin kendi bildirimi. İkincisi, altıncı ay verisidir; bu şikâyetlerin bir bölümü zamanla azalır. Ve bunlar belirli mercek modellerinin verileridir; her trifokal ya da her EDOF için aynen geçerli değildir.
Şeffaf lens
Şeffaf lens cerrahisi
Gözün kendi merceği çıkarılır ve yerine yapay bir göz içi merceği yerleştirilir. Katarakt ameliyatının aynısıdır; tek farkı, çıkarılan merceğin henüz bulanıklaşmamış — yani şeffaf — olmasıdır. Refraktif lens değişimi de denir. Bu konuyu bir kitap bölümünde ele aldım 6.
İşlemin nasıl yapıldığını burada tekrarlamıyorum; katarakt sayfasında ayrıntısıyla anlattım.
Bu ameliyatın presbiyopideki yeri şudur: kaybedilen şey merceğin esnekliğidir ve geri kazandırılamaz. Merceği değiştirmek, o esnekliği geri getirmez ama yerine çok odaklı bir optik koyar. Ayrıca kişi ileride katarakt olmaz — katarakt olacak mercek zaten çıkarılmıştır.
Ama iki durumda karar aynı ağırlıkta verilmez. Kataraktı olan bir hastada mercek zaten çıkarılacaktır; başka seçenek yoktur. Orada tek soru, yerine hangi merceğin konulacağıdır.
Şeffaf lens cerrahisinde ise durum farklıdır: görevini yapan, sağlıklı bir mercek çıkarılır. Ameliyat zorunlu değildir; kişi gözlükle görmeye devam edebilir. Bu yüzden burada ameliyatın gerekçesi tıbbi değil, kişiseldir — gözlükten kurtulma isteği. Aynı cerrahi işlem, ama kararı vermek için daha güçlü bir gerekçe aranır.
Sınırlar
Kimlere uyguluyorum, kimlere uygulamıyorum
Bu bölüm sayfanın en uzun kısmı olacak — çünkü uygun olmayan durumların listesi, uygun olanlardan uzun.
Muayenede mutlaka baktığım iki şey
Kornea topografisi ve makula OCT'si görmediğim hiçbir hastaya bu mercekleri takmıyorum. Bunları özel bir tetkik olarak değil, katarakt değerlendirmesinin doğal parçası olarak görüyorum. Korneanın haritası normal değilse ya da retinanın merkezinde bir sorun varsa, çok odaklı mercek görme kalitesini zaten düşük olan bir gözde daha da düşürür.
Uygun olmadığı durumlar
- Göz yüzeyi sorunları ve pterjium. Görme kalitesini etkileyen her yüzey sorunu, çok odaklı mercekle birleştiğinde büyür.
- Kornea düzensizliği. Topografide simetrik olmayan, düzensiz bir kornea.
- Retinayı ilgilendiren hastalıklar. Epiretinal membran, makula deliği, diyabete bağlı değişiklikler.
- Merceğin ya da gözbebeğinin ortalanmasında sorun. Psödoeksfoliasyon, zonül zayıflığı, düzensiz pupil.
- Göz tembelliği ve patolojik miyopi.
- Çocuklar. Çocukta çok odaklı mercek kullanımı tartışmalı değil, yanlıştır.
- Miyoplarda, kataraktı yoksa. İstisnai durumlar dışında uygulamıyorum. Yüksek miyopide ayrıca retina dekolmanı riski gündeme gelir.
Bir de mesleğe bakıyorum. Görme keskinliğinin ve görme kalitesinin gözlük bağımsızlığından daha önemli olduğu işler var: pilotluk, profesyonel şoförlük, askerlik, cerrahlık, radyoloji. Bu gruplarda çok odaklı mercek kullanılmamalıdır. Bu tıbbi bir kontrendikasyon değil, öncelik sorusudur — ve cevabı hastanın hayatında.
Uygun bulduğum durumlar
- Katarakt varsa. Göz her yönüyle sağlıklıysa ve hasta ışık halkalarını bilerek tercih ediyorsa.
- Şeffaf lens cerrahisinde: elli yaş üstü, hipermetrop ya da emetrop, yakın gözlüğü kullanan kişiler. Hipermetropta uzak görme gözlüksüz tam ise acele etmiyorum; hastanın yakın görmede ne kadar zorlandığına bakıyorum.
Peki ilk tercihim ne?
Yaygın kanı, kataraktta güvenli olanın monofokal olduğu ve çok odaklı merceklerin bir "ekstra" sayılması gerektiğidir. Ben buna katılmıyorum ve nedenini açıklayayım.
Göz her yönüyle sağlıklıysa, çok odaklı bir mercek denemek şu koşullarda ilk tercih hâline gelir:
- Hasta yakın gözlüğü kullanmak istemediğini söylüyorsa,
- Işık halkalarını ve görme kalitesindeki düşüşü bilerek kabul ediyorsa,
- Gerekirse ikinci bir ameliyatı — merceğin değiştirilmesini — göze alıyorsa,
- ve cerrah mercek değişimini yapabilecek deneyimdeyse.
Çünkü bu koşullar sağlandığında karar geri döndürülebilir: hasta memnun olmazsa mercek çıkarılıp monofokal takılabilir. Değişim sorunsuz geçerse hasta bir şey kaybetmemiş olur. Doğrudan monofokal takmak ise bu şansı baştan kullanmamak demektir.
Buna bir de FDA verisi ekleniyor: trifokal mercek takılan hastaların yüzde doksan dokuzdan fazlası, geri dönseler aynı kararı yeniden vereceklerini söylüyor. Bu oran, monofokal mercek takılan hastalarınkinden daha yüksek 4.
Bunu bir garanti olarak okumayın. Mercek değişimi ikinci bir ameliyattır ve her ameliyat gibi kendi riskini taşır. Söylediğim şu: uygun seçilmiş bir hastada bu yol açıktır, ve açık olduğu için denemek akla yatkındır. Kapalı olsaydı böyle düşünmezdim.
Hesap
Mercek gücü hesabı
Doğru merceği seçmek, doğru merceği takmaktan önce gelir. Göze yerleştirilecek merceğin gücü, ameliyat öncesinde yapılan ölçümlerle (biyometri) hesaplanır. Bu hesabın formülleri yıllar içinde değişti ve gelişmeye devam ediyor; yapay zekâ temelli yöntemler de bu alana girdi. Konuyu bir kitap bölümünde ele aldım 7.
Neden önemli: çok odaklı bir mercekte hedeflenen numaraya ulaşılamazsa, gözlük bağımsızlığı da sağlanamaz. Numara kalırsa hem yakın hem uzak bulanıklaşır ve hastanın memnuniyeti monofokal takılmış olmasından daha düşük olur. Bu merceklerde hesabın payı, monofokale göre daha büyüktür.
Yine de dürüst olmak gerekir: hiçbir hesap yöntemi refraktif kusur kalmayacağının garantisini vermez. Ölçüm yapmamıza rağmen bir kısım hastada bir miktar numara kalır. Ölçüm yapmasaydık çok daha fazla kalırdı.
Daha önce lazer ameliyatı olmuş gözlerde hesap ayrı bir konudur ve hata payı belirgin biçimde artar. Bu gözlerde standart ölçüm yöntemleri kornea gücünü olduğu gibi yansıtmaz. Bunu katarakt sayfasında ayrıca anlattım — lazerle görme düzeltme yaptırmış ve yıllar sonra katarakt olan kişiler için önemli bir başlık.
Çok odaklı mercekler konusunda yayımladığım çalışmalar arasında şunlar sayılabilir: çok odaklı bir merceğin altı aylık görsel sonuçlarını bildiren çalışma 8; multifokal ve torik multifokal merceklerin karşılaştırıldığı çalışma 9; mor ışığı filtreleyen asferik bir merceğin klinik sonuçları 10; ve iki farklı göz içi merceğinin kontrast duyarlılığı ile arka kapsül bulanıklaşması açısından karşılaştırıldığı çalışma 11.
Konuşma
Hastayla nasıl konuşuyorum
Bu bölümü yazmamın nedeni şu: bu ameliyatın sonucunu belirleyen şeylerden biri, ameliyattan önce yapılan konuşmadır.
Avantajı olarak şunu söylüyorum: uzakta da yakında da gözlük kullanma ihtiyacı büyük ölçüde ortadan kalkacak.
Dezavantajları olarak şunları söylüyorum:
- Görme kaliteniz bir miktar etkilenecek. Çoğu kişide hissedilir boyutta olmuyor, ama olma ihtimali de var.
- Işık çevresinde halkalar olacak. Zamanla azalacak ama tamamen geçmeyecek.
- Her mesafeyi yüzde yüz net göremeyeceksiniz; bazı mesafelerde bir miktar bulanıklık olacak.
Sonra da şunu söylüyorum: bu dezavantajlar sizi ne kadar rahatsız eder, önceden bilemeyiz. Bilebildiğimiz, benzer durumdaki hastaların büyük çoğunluğunun sonuçtan memnun kaldığı ve çok küçük bir bölümünün eski hâline dönmek istediğidir. Böyle bir durumda trifokal merceği çıkarıp yerine monofokal mercek takıyoruz.
Ve bir etik not. Bir hastaya bütün mercek seçeneklerini anlatmamayı doğru bulmuyorum. Hastayı hissetmeyeceği ya da rahatsız olmayacağı bir dezavantajdan korumak adına gözlük kullanmak zorunda bırakmak — ve bu kararı dayatmak için ona bilgi vermemek — bana doğru gelmiyor. Seçenekleri ve her birinin bedelini eksiksiz anlatmak benim işim; hangisinin seçileceğine ise hasta karar verir.
SSS
Sık sorulan sorular
Akıllı lens taktırırsam hiç gözlük kullanmaz mıyım?
Amaç budur ve çoğu kişide büyük ölçüde sağlanır. Ancak "hiç" sözcüğünü kullanmıyorum: bazı mesafelerde, düşük ışıkta ya da uzun süreli okumada gözlük gerekebilir. Ayrıca hedeflenen numaraya tam ulaşılamazsa gözlük bağımsızlığı da azalır.
Işık halkaları geçer mi?
Azalır, tamamen geçmez. Beynin uyum sağlaması aylar sürebilir ve şikâyet çoğu kişide bu süre içinde belirgin biçimde hafifler. Ama "geçecek" demek doğru olmaz. Buna karşılık rahatsız edici boyutta olması son derece nadirdir.
Trifokal mi EDOF mu daha iyi?
Genel bir "daha iyi" yok; ikisi farklı şeyleri önceler.
Trifokal mercek daha iyi yakın görme sağlar. Buna karşılık parlak bir ışık kaynağına doğrudan bakıldığında hissedilen rahatsızlık bir miktar fazladır. Yine de hastaların neredeyse tamamı, günlük hayatında ne yakında ne uzakta gözlük kullanma ihtiyacı duymaz.
EDOF mercekte parlak bir ışık kaynağına doğrudan bakıldığında hissedilen rahatsızlık, hiç ameliyat olmamış bir gözdekine benzer. Bu mercek en azından orta mesafede — yani bilgisayar mesafesinde — gözlüksüz idare etmeyi sağlar; ancak hastaların yarısından fazlası yakın için gözlük kullanmak zorunda kalır.
Karar buradan çıkar: tam gözlük bağımsızlığı isteniyorsa trifokal; ışık kaynaklarına doğrudan bakıldığında — örneğin gece araç kullanırken — hissedilen rahatsızlığın en az olması isteniyorsa EDOF öne çıkar.
Memnun kalmazsam mercek çıkarılabilir mi?
Uygun seçilmiş bir hastada ve sorunsuz geçmiş bir ilk ameliyattan sonra mercek değişimi mümkündür; monofokal bir mercekle değiştirilir. Ancak bu ikinci bir ameliyattır ve kendi riskini taşır. Bu ihtimali baştan konuşmayı, sonradan konuşmaya tercih ediyorum.
Katarakt olmadan da yaptırabilir miyim?
Evet; buna şeffaf lens cerrahisi deniyor. Elli yaş üstü, hipermetrop ya da emetrop ve yakın gözlüğü kullanan kişilerde uyguluyorum. Miyoplarda, kataraktı yoksa istisnai durumlar dışında uygulamıyorum. Karar eşiği katarakta göre daha yüksektir; çünkü burada sağlıklı bir mercek çıkarılıyor.
Torik lens de akıllı lens mi?
Hayır. Torik mercek astigmatı düzeltir, presbiyopiyle ilgisi yoktur. Sıkça birlikte "premium" başlığı altında sunulurlar ama torik mercek bir ayrıcalık değil, astigmatı olan hastanın standart karşılığıdır. Ayrıntısı katarakt sayfasında.
Daha önce lazer oldum, akıllı lens takılabilir mi?
Ancak kornea topografisi normale çok yakınsa öneriyorum. Lazer korneanın haritasını bir miktar düzensizleştirir; tek başına sorun yaratmayan bu düzensizlik, çok odaklı bir mercekle birleştiğinde görme kalitesini düşürebilir. Ayrıca bu gözlerde mercek gücü hesabının hata payı da artar.
Kaynakça
Bu sayfadaki rakamlar, ilaç ve cihaz otoritelerinin yayımladığı onay dosyalarından ve yazarları arasında yer aldığım yayınlardan alınmıştır.
- [1]Ribeiro F, Dick HB, Kohnen T, Findl O, Nuijts R, Cochener B, Fernández J. Evidence-based functional classification of simultaneous vision intraocular lenses: seeking a global consensus by the ESCRS Functional Vision Working Group. J Cataract Refract Surg. 2024;50(8):794-798. doi:10.1097/j.jcrs.0000000000001502
- [2]Fernández J, Ribeiro F, Rocha-de-Lossada C, Rodríguez-Vallejo M. Functional classification of intraocular lenses based on defocus curves: a scoping review and cluster analysis. J Refract Surg. 2024;40(2):e108-e116. doi:10.3928/1081597X-20231212-01
- [3]ISO 11979-7:2024. Ophthalmic implants — Intraocular lenses — Part 7: Clinical investigations of intraocular lenses for the correction of aphakia.
- [4]U.S. Food and Drug Administration. Summary of Safety and Effectiveness Data: AcrySof IQ PanOptix Trifocal Intraocular Lens. PMA P040020/S087. (Tablo 20, 21 ve 22)
- [5]U.S. Food and Drug Administration. Summary of Safety and Effectiveness Data: AcrySof IQ Vivity Extended Vision Intraocular Lens. PMA P930014/S126. (Tablo 21 ve 22)
- [6]Ağca A, Kırmacı Kabakcı A. Refraktif Lens Değişimi. İçinde: Aydın O'Dwyer P, Aydın Akova Y (Ed). Temel Göz Hastalıkları. 4. baskı. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri; 2024.
- [7]Ağca A, Aydın FO. Current biometric formulations for modern intraocular lenses. İçinde: Küçüksümer Y (Ed). Current Status of Intraocular Lenses in Cataract Surgery. 1. baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2024. s.7-11. doi:10.5336/978-625-395-265-5_p7
- [8]Ağca A, Ölçücü O, Yıldırım Y, Perente İ, Yılmaz İ, Fazıl K, Yaşa D, Demircan A, Demirok A. Evaluation of visual results of hydrophilic diffractive-refractive multifocal intraocular lenses. J Emmetropia. 2016;7(3):127-132.
- [9]Çelik U, Bozkurt E, Çelik B, Özgürhan EB, Ağca A, Demirok A, Yılmaz ÖF. Lentis Mplus LS-313 MF30 multifokal ve Lentis Mplus torik LU-313 MF30T multifokal torik göz içi merceği yerleştirilen hastalarda erken dönem görsel sonuçların değerlendirilmesi. Glo-Kat. 2014;9(4):238-243.
- [10]Yaşa D, Demircan A, Acar B, Torun M, Ölçücü O, Ürdem U, Ağca A, Demirok A. Clinical results of a violet-light filtering aspheric intraocular lens. İstanbul Med J. 2019;20(1):31-34. doi:10.4274/imj.galenos.2018.25993
- [11]Kaya V, Öztürker ZK, Öztürker C, Yaşar Ö, Sıvrıkaya H, Ağca A, Yılmaz ÖF. ThinOptX vs AcrySof: comparison of visual and refractive results, contrast sensitivity, and the incidence of posterior capsule opacification. Eur J Ophthalmol. 2007;17(3):307-314. doi:10.1177/112067210701700305
Randevu
Randevu ve değerlendirme
Hangi merceğin size uygun olduğu; kornea topografiniz, makula OCT'niz, gözbebeği çapınız, numaranız ve günlük hayatınız birlikte değerlendirildikten sonra söylenebilir. Daha önce lazer ameliyatı olduysanız, o dönemden kalan ölçüm ve reçetelerinizi mutlaka getirin.
Adres satırı: Medicana Hastanesi Göz Hastalıkları Kliniği · 1. Kısım Mah. Rauf Orbay Cd. No:2/1, 34158 Bakırköy / İstanbul