Tanım
Astigmatizma nedir?
Astigmatizmada ışık, gözde tek bir noktada odaklanamaz. Bu nedenle görüntü hem uzakta hem yakında bulanık ya da gölgeli olur.
Nedeni, kırıcı yüzeyin her yönde aynı eğrilikte olmamasıdır. Sağlıklı bir kornea futbol topu gibi her yönde eşit yuvarlaktır; astigmatizmada ise ragbi topu gibi bir yönde daha dik, diğer yönde daha düzdür 1. Işık bu iki yönde farklı noktalarda odaklandığı için net bir görüntü oluşmaz.
Astigmatizma çoğunlukla korneadan kaynaklanır; daha seyrek olarak göz içindeki mercekten de kaynaklanabilir. Miyopi ve hipermetropiyle birlikte, dört kırma kusurundan biridir ve çoğu zaman onlarla bir arada bulunur.
Kısa cevap
- Işık tek noktada odaklanmadığı için her mesafede bulanıklık olur; miyopi ve hipermetropiden farkı budur.
- Neredeyse herkeste bir miktar astigmatizma vardır; sorun oluşturup oluşturmadığı derecesine bağlıdır.
- En önemli ayrım düzenli ve düzensiz astigmatizma arasındadır: düzenli olan gözlükle düzelir, düzensiz olan düzelmez.
- Gözlükle düzeltilemeyen astigmatizma, korneanın şeklinin bozulduğunu düşündürür ve araştırılması gerekir.
Belirtiler
Belirtileri
- Hem uzakta hem yakında bulanık, gölgeli ya da çarpık görme
- Işık halkaları (halo), saçaklanma ve kamaşma (glare) — özellikle geceleri
- Gece araç kullanmada zorlanma
- Göz yorgunluğu, baş ağrısı, sık göz kısma
- Harflerin birbirine karışması, tek gözle bakarken çift ya da gölgeli görme
Düşük dereceli astigmatizma çoğu zaman fark edilmez. Belirti verdiğinde de kişi bunu genellikle “gözlerim yoruluyor” diye tarif eder; bulanıklıktan çok görüntünün netleşmemesi şikâyeti olur.
Kritik ayrım
Düzenli ve düzensiz astigmatizma
Bu sayfadaki en önemli bölüm burasıdır. İki astigmatizma türü aynı adı taşır ama tamamen farklı şeylerdir.
Düzenli astigmatizma
Korneanın en dik ve en düz yönleri birbirine diktir ve yüzey düzgündür. Bu tür astigmatizma silindirik camlı gözlükle tam olarak düzeltilebilir. Toplumda görülen astigmatizmanın büyük çoğunluğu bu türdendir.
Düzensiz astigmatizma
Korneanın yüzeyi düzgün değildir; farklı bölgeler farklı yönlerde kırar. Gözlük bunu telafi edemez — doğru numaralı gözlükle bile net görme sağlanamaz.
Düzensiz astigmatizmanın en sık nedeni keratokonustur. Kornea yaralanmaları, önceki ameliyatlar ve kornea hastalıkları da neden olabilir.
Pratikteki karşılığı şudur: “Numaram sürekli değişiyor, astigmatım artıyor ve yeni gözlükle de tam göremiyorum” diyen bir kişide düzensiz astigmatizma akla gelmelidir. Bu, kornea topografisi çekilmesi gereken bir tablodur → keratokonus sayfası
Nedenler
Neden olur?
Düzenli astigmatizma çoğunlukla doğuştandır ve kalıtsal eğilim gösterir; korneanın doğal şekliyle ilgilidir. Yaşam biçimi, okuma alışkanlığı ya da ekran kullanımıyla ortaya çıkmaz.
Düzensiz astigmatizmanın nedenleri farklıdır:
- Keratokonus ve diğer kornea incelme hastalıkları 2
- Kornea yaralanmaları ve iz bırakan enfeksiyonlar
- Önceki kornea ameliyatları
- Göz kapağını etkileyen bazı durumlar
Bir yanlış inanışı düzeltmek gerekir: Karanlıkta okumak, ekrana bakmak ya da gözleri ovuşturmak astigmatizmaya yol açmaz. Ancak sürekli ve sert göz kaşıma, keratokonuslu hastalarda daha sık görülen bir davranıştır → ayrıntı
Düzeltme
Nasıl düzeltilir?
Düzeltme yöntemi, astigmatizmanın düzenli mi düzensiz mi olduğuna göre ayrılır.
Düzenli astigmatizmada
- Silindirik camlı gözlük. En basit ve en güvenli yöntem.
- Torik kontakt lens. Gözde belirli bir konumda durması gereken özel lensler.
- Lazerle görme düzeltme. Korneanın şekli düzeltilerek astigmatizma giderilir; miyopi ya da hipermetropiyle birlikte de düzeltilebilir → karar adımları
- Torik fakik göz içi mercek. Numara lazer aralığının üzerindeyse ya da kornea uygun değilse → fakik göz içi mercek
Düzensiz astigmatizmada
Burada hedef değişir: amaç gözlükten kurtulmak değil, gözlük ya da lensle görülebilen düzeyi yükseltmektir.
- Sert, hibrit ya da skleral kontakt lens. Korneanın önünde düzgün bir optik yüzey oluşturarak düzensizliği doğrudan ortadan kaldırır; çoğu zaman görmeyi en çok artıran seçenektir.
- Kornea içi halka. Korneadaki düzensizliği azaltır → kornea içi halka
- Önce hastalığın durdurulması. Keratokonus ilerliyorsa, görme düzeltmesinden önce çapraz bağlama yapılır → çapraz bağlama
Düzensiz astigmatizmada lazerle gözlükten kurtulma denenmez
Keratokonusu ya da keratokonus eğilimi olan bir göze gözlükten kurtulmak amacıyla lazer uygulanırsa hastalık hızlanır. Bu nedenle astigmatizmanın türü belirlenmeden lazer kararı verilmez.
Ameliyat öncesinde kornea topografisinin çekilmesi, ameliyatın kendisinden daha belirleyicidir 2.
Sorular
Sık sorulan sorular
Astigmatizma ilerler mi?
Düzenli astigmatizma genellikle yıllar içinde kararlı kalır; küçük değişiklikler olabilir. Astigmatın düzenli olarak ve belirgin biçimde arttığı durumlar ise farklıdır — bu, korneanın şeklinin bozulduğunu düşündürür ve kornea topografisiyle araştırılması gerekir.
Astigmatım var, lazer ameliyatı olabilir miyim?
Düzenli astigmatizma lazerle düzeltilebilir; miyopi ya da hipermetropiyle birlikte de düzeltilir. Karar, kornea topografisi ve kalınlığı değerlendirildikten sonra verilir. Düzensiz astigmatizmada ise gözlükten kurtulma amaçlı lazer uygulanmaz.
Astigmatizma gözlükle tamamen düzelir mi?
Düzenli astigmatizma silindirik camlı gözlükle tam olarak düzeltilebilir. Düzensiz astigmatizmada ise gözlük yetersiz kalır; bu durumda sert, hibrit ya da skleral kontakt lensler devreye girer.
Gözlerimi ovuşturmak astigmatizma yapar mı?
Ovuşturmanın astigmatizmaya yol açtığı gösterilmiş değildir. Ancak sürekli ve sert göz kaşıma, keratokonuslu hastalarda daha sık görülür; keratokonus da düzensiz astigmatizmanın en sık nedenidir. Kaşıntının nedeni çoğu zaman alerjidir ve alerjiyi tedavi etmek kaşımayı azaltır.
Çocuğumda astigmatizma var, gözlük şart mı?
Derecesine bağlıdır. Yüksek astigmatizma çocuklarda göz tembelliğine yol açabildiği için düzeltilmesi gerekir; düşük dereceli astigmatizma ise izlenebilir. Karar, damlalı ölçüm ve görme keskinliği değerlendirmesiyle verilir.
Kaynakça
- [1]American Academy of Ophthalmology. Astigmatism: Causes, Symptoms and Treatment. Hasta bilgilendirme kaynağı (aao.org/eye-health).
- [2]Jhanji V, Ahmad S, Amescua G, ve ark.; American Academy of Ophthalmology PPP Cornea/External Disease Panel. Corneal ectasia preferred practice pattern®. Ophthalmology. 2024;131(4):205-246.
Randevu
Randevu ve değerlendirme
Astigmatizmanın türünü belirleyen tek şey kornea topografisidir. Muayene ettiğim her hastadan bu ölçümü istiyorum.